اثر اقتصاد هوشمند بر زیست‌پذیری شهری با تأکید بر نقش آموزه‌های اسلامی (مطالعه موردی شهر قم)

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 گروه اقتصاد اسلامی، دانشکده علوم اداری و اقتصاد، دانشگاه قم، قم ، ایران.

2 دانشیارگروه اقتصاد اسلامی، دانشکده علوم اقتصادی و اداری، دانشگاه قم، قم، ایران

3 استاد گروه اقتصاد، دانشکده علوم اداری و اقتصاد، دانشگاه اصفهان، ایران

4 استادیار گروه معماری، دانشکده معماری و شهرسازی، دانشگاه هنر اصفهان، اصفهان، ایران

10.22091/ise.2026.17415.1235

چکیده

پژوهش حاضر با هدف بررسی اثر اقتصاد هوشمند بر زیست‌پذیری شهری و تبیین نقش تعدیل‌گر آموزه‌های اسلامی در این رابطه، در شهر قم انجام شده است. مبنای نظری پژوهش بر این فرض استوار است که ظرفیت‌های اقتصادی حاصل از فناوری، نوآوری و داده‌محوری صرفاً در صورتی به بهبود کیفیت زندگی شهروندان منجر می‌شوند که در زمینه‌ای هنجاری و ارزشی به‌کار گرفته شوند؛ زمینه‌ای که در بستر ایرانی ـ اسلامی بخشی از آن را آموزه‌های اسلامی و اصول فقه امامیه مانند عدالت، لاضرر و رعایت حقوق عمومی تشکیل می‌دهند. این پژوهش از نظر هدف کاربردی و از نظر ماهیت توصیفی ـ تحلیلی است و با رویکرد کمی و روش مدل‌سازی معادلات ساختاری مبتنی بر حداقل مربعات جزئی (PLS-SEM) انجام شده است. داده‌ها از طریق پرسشنامه و با نمونه‌گیری چندمرحله‌ای از میان شهروندان قم گردآوری شد و در نهایت ۳۵۰ پرسشنامه واجد شرایط تحلیل قرار گرفت. یافته‌ها نشان داد اقتصاد هوشمند اثر مثبت و معناداری بر زیست‌پذیری شهری دارد (۰٫۸۳۳=β)، در حالی‌که اثر مستقیم آموزه‌های اسلامی بر زیست‌پذیری محدود بود (۰٫۰۴۶=β). مهم‌ترین یافته پژوهش، تأیید اثر تعاملی معنادار اقتصاد هوشمند و آموزه‌های اسلامی بود (۰٫۱۹۰=β؛ ۰٫۲۶=f²)؛ به‌گونه‌ای که با افزایش سطح نهادینگی اصول ارزشی، رابطه اقتصاد هوشمند و زیست‌پذیری تقویت شد. مدل پژوهش توانست ۰٫۷۵۵ از تغییرات زیست‌پذیری شهری را تبیین کند. یافته‌ها از الگوی «هوشمندسازی ارزش‌محور» حمایت می‌کنند و نشان می‌دهند که سیاست‌گذاری شهری در قم باید میان کارایی اقتصادی و مطلوبیت اجتماعی و هنجاری پیوند برقرار کند تا ظرفیت‌های اقتصاد هوشمند به‌صورت عادلانه‌تر به بهبود زیست‌پذیری شهری منجر شوند.

کلیدواژه‌ها

موضوعات

عنوان مقاله [English]

The Effect of Smart Economy on Urban Livability with an Emphasis on the Role of Islamic Teachings (Case Study: Qom City)

نویسندگان [English]

  • Sanaz Rahimi 1
  • Omid Ali Adeli Adeli 2
  • Ne’matollah Akbari Akbari 3
  • Abbas Jahanbakhsh 4
1 Department of Islamic Economics, Faculty of Administrative Sciences and Economics, University of Qom, Qom, Iran
2 Associate Professor, Department of Islamic Economics, Faculty of Economic and Administrative Sciences, University of Qom, Qom, Iran
3 Professor, Department of Economics, Faculty of Administrative Sciences and Economics, University of Isfahan, Isfahan, Iran.
4 Assistant Professor, Department of Architecture, Faculty of Architecture and Urban Planning, Isfahan University of Art, Isfahan, Iran.
چکیده [English]

This study aims to examine the effect of the smart economy on urban livability and to explain the moderating role of Islamic teachings in this relationship, conducted in the city of Qom. The theoretical basis of the study rests on the premise that economic capacities derived from technology, innovation, and data-driven development lead to improved quality of life for citizens only when they are employed within a normative and value-based context—a context that, within the Iranian-Islamic setting, is partly constituted by Islamic teachings and principles of Imami jurisprudence such as justice, the prohibition of harm (la-zarar), and the observance of public rights. This research is applied in terms of purpose and descriptive-analytical in nature, employing a quantitative approach and Partial Least Squares Structural Equation Modeling (PLS-SEM). Data were collected through a questionnaire using multi-stage sampling among the citizens of Qom, and ultimately 350 questionnaires qualified for analysis. The findings showed that the smart economy has a positive and significant effect on urban livability (β = 0.833), whereas the direct effect of Islamic teachings on livability was limited (β = 0.046). The study's most important finding was the confirmation of a significant interaction effect between the smart economy and Islamic teachings (β = 0.190; f² = 0.26), such that as the level of institutionalization of value-based principles increased, the relationship between the smart economy and livability was strengthened. The research model was able to explain 0.755 of the variance in urban livability. The findings support a "value-oriented smartification" model and indicate that urban policymaking in Qom should link economic efficiency with social and normative desirability, so that the capacities of the smart economy can lead more equitably to improved urban livability.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Smart Economy
  • Urban Livability
  • Islamic Teachings
  • Qom City
  • PLS
مطالعات بین رشته‌ای اقتصاد

مقالات آماده انتشار، پذیرفته شده
انتشار آنلاین از تاریخ 22 مهر 1405

فایل ها

هم رسانی

ارجاع به این مقاله

آمار