نقد و ارزیابی نظریۀ انتخاب عقلایی از منظر روش‌شناسی علم اقتصاد

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده

استادیار گروه اقتصاد اسلامی، دانشکده علوم اقتصادی و اداری دانشگاه قم، قم، ایران

چکیده

نظریۀ انتخاب عقلایی زیر­بنای تحلیل رفتارهای فردی برای شکل‌دهی ساختار کلی اقتصاد نئوکلاسیک به­شمار می‌رود. این نظریه با ارائۀ تبیینی از رفتار فرد و بنگاه عقلایی، انتخاب‌های او را در قالب ترجیحات کامل و متعدی قرار می‌دهد که مبنای استخراج تابع مطلوبیت و نهایتاً توابع تقاضا و عرضه قرار می‌گیرد. این نظریه اولاً متکی بر تلقی خاصی از نظریۀ علمی استوار است که نظریه را امری انتزاعی، قیاسی و استدلالی مبتنی بر مفروضات غیر­واقعی می‌داند که نهایتاً از جنبۀ کارایی در پیش‌بینی قابل ارزیابی است. ثانیاً حاوی مفروضات بحث‌برانگیزی است که عبارت‌اند از انتزاع انسان اقتصادی عقلایی، فردگرایی روش‌شناختی، عقلانیت اقتصادی، پیامدگرایی و مکانیسم بازار آزاد رقابتی. ثالثاً تأکید بر انتزاعی‌بودن، قیاسی‌بودن، ابزاری‌بودن و اثبات‌گرایی باعث ایجاد شکست‌های مهمی از منظر روش‌شناختی می‌شود که از قوت این به‌شدت نظریه می‌کاهد و این سؤال جدی را مطرح می‌سازد که آیا این نظریه اساساً می‌تواند نظریه‌ای علمی تلقی شود یا خیر.

کلیدواژه‌ها

موضوعات

عنوان مقاله [English]

Criticizing and Evaluating of Rational Choice Theory from an Economics Methodology

نویسنده [English]

  • Ali Saeedi
Assistant Professor, Faculty of Economic and Administrative Sciences, University of Qom, Qom, Iran
چکیده [English]

Rational choice theory is the fundamental theory of mainstream economics which is trying to explain the ‎economic choices made by individuals and firms. According to this theory, if the preferences of individual ‎agents has the conditions of completeness and transitivity, then they are rational preferences and based on ‎them it is possible to derive utility theory, maximizing which will result in demand and supply function ‎which determine the choices of individual demanders and supplier. RCT, firstly, is based on special ‎account of theory which insists on fully abstract nature of scientific theory as well as a priori and deductive ‎methodology with unrealistic assumptions. Secondly it is comprised of controversial presumptions ‎including rational economic man, methodological individualism, economic rationality, consequentialism and ‎free market mechanism. Thirdly, insisting on abstractness, deductiveness, instrumentality and positivity ‎has resulted in major methodological defeat which largely reduces its scientific power. These deficiencies ‎pose the question whether it is really a scientific theory.‎

کلیدواژه‌ها [English]

  • rational choice theory
  • methodology
  • economics
  • abstraction
  • ethics

مراجع

 
زیباکلام، سعید (١٣٨٩)، معرفت شناسی اجتماعی: طرح و نقد مکتب ادینبورا، انتشارات سمت.
لوین، اندرو (١٩٨١)، طرح و نقد لیبرال دموکراسی، ترجمه سعید زیباکلام، انتشارات سمت.
فریدمن، م.(١٩۵٣). روش‌شناسی اقتصاد اثباتی. ترجمه حسین رضوی‌پور در فلسفۀ اقتصاد، مروری بر ادبیات، تهران: انتشارات دانشگاه امام صادق (ع)، سال ترجمه:1391.
Arabi, H. (2008). From positive economics to normative economics: The philosophical and value foundations of welfare economics. Methodology of Humanities, 57, 29–52. (In Persian)
Arabi, H. (2011). A comparative study of theories of welfare and well-being. Economic Essays, 15, 61–88. (In Persian)
Bristow, W. (2011). Enlightenment. In E. N. Zalta (Ed.), The Stanford Encyclopedia of Philosophy (Summer 2011 Edition). Retrieved from http://plato.stanford.edu/archives/sum2011/entries/enlightenment/
Feldman, A. M., & Serrano, R. (2006). Welfare economics and social choice theory. Springer.
Foley, D. (2006/2013). Adam Smith's fallacy: A guide to economic theology (A. Saeedi & H. Maqsoudi, Trans.). Tehran: Imam Sadiq University Press. (Original work published 2006) (In Persian)
Friedman, M. (1953). Essays in positive economics. University of Chicago Press.
Friedman, M. (1953/2012). The methodology of positive economics (S. H. Razavipour, Trans.). In Philosophy of economics: A review of the literature (pp. xx–xx). Tehran: Imam Sadiq University Press. (Original work published 1953) (In Persian)
Hausman, D. M., & McPherson, M. (2006). Economic analysis, moral philosophy, and public policy. Cambridge University Press.
Hollis, M., & Nell, E. J. (1975). Rational economic man. Cambridge University Press.
Jevons, W. S. (1871). The theory of political economy. Macmillan & Co.
Keynes, John Neville (1904), The Scope and Method of Political Economy, MacMillan & Co., 3rd edition.
Marshall, Alfred (1890), Principles of Economics (8th ed.), The Online Library of Liberty.
Mill, J. S. (1844). On the definition and method of political economy. In D. Hausman (Ed.), The philosophy of economics: An anthology (2008 ed.). Cambridge University Press.
Mill, J. S. (1948). The principles of political economy. [Publisher not specified].
Rahimi, S. (Trans.). (2013). The critique of economic reasoning: Toward a new epistemology of welfare economics. Tehran: Imam Sadiq University Press. (In Persian)
Root, Michael (1993), Philosophy of Social Sciences, Oxford, England ; Cambridge, Mass. : Blackwell.
Samuelson, P. A. (1965). Foundations of economic analysis. Atheneum.
Schabas, M. (2005). The natural origins of economics. University of Chicago Press.
Smith, A. (1759). The theory of moral sentiments. The Online Library of Liberty, The Glasgow Edition of the Works and Correspondence of Adam Smith (Vol. I).
Smith, A. (1776). An inquiry into the nature and causes of the wealth of nations. [Publisher not specified].
Walras, L. (1874/1969). Éléments d'économie politique pure (W. Jaffé, Trans.). Augustus M. Kelley Publishers.
Zaribaf, M. (2013). An analysis of the development of epistemology and methodology in economic science. Tehran: Imam Sadiq University Press. (In Persian)

فایل ها

هم رسانی

ارجاع به این مقاله

آمار