بررسی اثر نرخ ارز، قیمت نفت و طلا بر بورس اوراق بهادار تهران در بازار خرسی و گاوی با رویکردی مالی رفتاری: شواهدی جدید از الگوی THSVAR

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 استادیار گروه اقتصاد، دانشکده علوم اقتصادی و اداری، دانشگاه قم

2 دانشجوی دکتری اقتصاد، دانشکده اقتصاد و علوم اجتماعی، دانشگاه شهید چمران اهواز

چکیده

در سال‌های اخیر، بازار سهام شاهد افزایش چشم­گیر علاقه و مشارکت عمومی بوده است. هم‌زمان، افزایش تعاملات میان بازار­های مالی مختلف موجب شده است که شوک‌های ناشی از یک بازار، تأثیرات قابل‌توجهی بر پیش‌بینی‌پذیری شاخص کل بازار سهام داشته باشد. در این میان، مفاهیم اقتصاد مالی رفتاری نیز اهمیت ویژه‌ای پیدا کرده‌اند، زیرا تصمیمات سرمایه‌گذاران اغلب تحت تأثیر عوامل روان‌شناختی مانند ترس از زیان و رفتار گله‌ای قرار می‌گیرد. هدف این پژوهش، بررسی واکنش شاخص کل بازار سهام به شوک‌های ناشی از بازارهای ارز، نفت و طلا، با تأکید بر نقش شرایط خرسی و گاوی و مفاهیم مالی رفتاری است. به این منظور، داده­های ماهانه در بازه فروردین 1390 تا تیر 1403 با استفاده از الگوی THSVAR مورد آزمون قرار گرفته است. نتایج نشان داد که شاخص کل، تمایل معناداری به واکنش همسو با تکانه‌های ناشی از بازارهای ارز، نفت و طلا دارد. شوک‌های مثبت در این بازارها اثر افزایشی و شوک‌های منفی اثر کاهشی بر شاخص کل داشته‌اند. همچنین، پاسخ شاخص کل به شوک‌های منفی به‌مراتب شدیدتر از واکنش آن به شوک‌های مثبت بوده است. این واکنش‌های نامتقارن به‌ویژه در شرایط بازار خرسی برجسته‌تر بوده، جایی که ترس از زیان و رفتارهای هیجانی سرمایه‌گذاران، شدت تأثیر شوک‌ها را افزایش داده است. این مطالعه نشان می‌دهد که علاوه بر عوامل اقتصادی، مفاهیم مالی رفتاری نقش مهمی در واکنش بازار به شوک‌های سر­ریز شده از سایر بازار­ها ایفا می‌کنند. سرمایه‌گذاران می‌توانند با شناخت اثرات روان‌شناختی، استراتژی‌های مدیریت ریسک بهتری طراحی کرده و تصمیمات آگاهانه‌تری اتخاذ کنند. تحلیل­گران مالی نیز می‌توانند از این یافته‌ها برای ارتقاء مدل‌های پیش‌بینی بهره ببرند. همچنین، آگاهی از حساسیت نامتقارن بازار سهام به شوک‌های منفی می‌تواند به سیاست‌گذاران در تدوین اقدامات هدفمند برای کاهش ریسک‌های سیستمی و تثبیت شرایط بازار کمک کند. مفاهیم اقتصاد مالی رفتاری، به‌ویژه درک نحوه تأثیر هیجانات و رفتار گله‌ای بر تصمیمات سرمایه‌گذاران، نقشی کلیدی در تحلیل و مدیریت این اثرات ایفا می‌کند.

کلیدواژه‌ها

موضوعات

عنوان مقاله [English]

The Impact of Exchange Rate, Oil, and Gold Prices on the Tehran Stock Exchange in Bull and Bear Markets with a Behavioral Finance Approach: New Evidence from the THSVAR Model

نویسندگان [English]

  • Vahid Omidi 1
  • Amir Jamshidi 2
1 Assistant Professor, Department of Economics and Administrative Science, Qom University.
2 Ph.D. Student, Department of Economics and Social Sciences, Shahid Chamran University of Ahvaz, Ahvaz, Iran.
چکیده [English]

In recent years, the stock market has witnessed a significant increase in public interest and participation. Simultaneously, the growing interconnection among various financial markets has led to notable impacts of shocks from one market on the predictability of the overall stock market index. Behavioral finance concepts have also gained prominence, as investors' decisions are often influenced by psychological factors such as loss aversion and herd behavior. This study aims to examine the response of the overall stock market index to shocks from currency, oil, and gold markets, emphasizing the role of bull and bear market conditions and behavioral finance concepts. To achieve this goal, monthly data from April 2011 to July 2024 were analyzed using the THSVAR model. The results indicate that the overall stock market index exhibits a significant tendency to react in line with shocks originating from the currency, oil, and gold markets. Positive shocks in these markets have an increasing effect, while negative shocks have a decreasing effect on the index. Moreover, the response of the index to negative shocks is significantly stronger than its reaction to positive shocks. These asymmetric reactions are particularly pronounced during bear market conditions, where loss aversion and investors’ emotional behaviors amplify the intensity of the shocks. This study highlights that, in addition to economic factors, behavioral finance concepts play a crucial role in market responses to spillover shocks from other markets. Investors can leverage an understanding of psychological effects to design better risk management strategies and make more informed decisions. Financial analysts can also use these findings to improve predictive models. Furthermore, awareness of the asymmetric sensitivity of the stock market to negative shocks can assist policymakers in devising targeted measures to mitigate systemic risks and stabilize market conditions. Behavioral finance concepts, particularly understanding the impact of emotions and herd behavior on investor decisions, are key to analyzing and managing these effects.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Stock market
  • foreign exchange market
  • gold market
  • oil market
  • THSVAR

مراجع

اسدی, غ؛ فدائی نژاد, م ؛ فاروقی, حمید. (1401). تبیین مدل تعویض رژیم بازده شاخص بورس اوراق بهادار تهران با استفاده از رگرسیون انتقال ملایم (STR) . تحقیقات مالی. 24 (1)، 103-81.
افتخاری علی‌آبادی، ا؛ وکیلی‌فرد، ح. (1393). تبیین و ارائه الگویی برای سنجش عوامل روان‌شناختی و رفتاری در بازار سرمایه ایران .مدیریت دارایی و تأمین مالی، 4(15)،1-24 .
امین‌خرازیان، ن؛ آل‌عمران، ر؛ برادران‌حسن‌زاده، ر؛ فرهنگ، ا. (1401). رابطه قیمت‌ نفت و شاخص بازار سهام ایران (تأکید بر نا­اطمینانی سیاسی و پاندمی کرونا). فصلنامه علمی مدل­سازی اقتصادی،16(58)، 37-49.‎
تهرانی، ر؛ سید خسروشاهی، ع. (1396). انتقال نوسان و اثر متقابل بازار­های سهام، ارز و طلا. چشم انداز مدیریت مالی. 7(18)، 9-32.
جهانگیری، خ ؛ حسینی ابراهیم آباد، ع. (1396). بررسی آثار سیاست پولی، نرخ ارز و طلا بر بازار سهام در ایران با استفاده از مدل MS-VAR-EGARCH. تحقیقات مالی. 19(3)، 389-414.
خطیب سمنانی، م؛ شجاعی، م؛ شجاعی خسروشاهی، م. (1393). بررسی اثر نوسانات قیمت نفت خام بر شاخص بازدهی بورس اوراق بهادار تهران. اقتصاد مالی، 8 (29)، 114-89.
داوری, م؛ حسین نژاد, م؛ فدایی نژاد, م. (1402). ارتباط رژیم­های ارزی و بازار سرمایه در ایران. راهبرد مدیریت مالی. 11(40)، 20-1.
راعی، ر؛ محمدی، ش؛ سارنج، ع. (1393). پویایی­های بورس اوراق بهادار تهران با استفاده از مدل گارچ نمایی در میانگین سوئیچینگ مارکوف. تحقیقات مالی. 16(1)، 77-98.
زین‌الدینی، ش؛ شریف‌کریمی، م؛  خانزادی، آ. (1398). بررسی اثر تکانه‌های قیمت نفت بر عملکرد بازار سهام ایران. فصلنامه اقتصاد مالی، 14(50)، 169-145.
سواری، ض؛ رستمی، م؛ فلاح شمس، م؛ جمالی، ج. (1402). اثر بخشی دولت، کیفیت قانون و عملکرد بازار سهام: رهیافت رگرسیون کوانتایل. راهبرد مدیریت مالی، 11(2)، 161-182.
شریعتی، ع؛ موسوی، س. (1398). بررسی اثر سو­گیری‌های رفتاری بر تصمیم‌گیری‌های سرمایه‌گذاری در بورس اوراق بهادار تهران. فصلنامه استراتژی مدیریت مالی، 7(3)، 123-146.
گودرزی, م؛ محمد زاده, ا؛ صیقلی, م. (1402). تبیین تجربه زیسته سرمایه­گذاران از اثرات قیمت نفت، دلار و طلا بر بازار سرمایه و تورش­های رفتاری آن­ها . دانش سرمایه‌گذاری، 12(45)، 297-319.
محمدی نژاد پاشاکی، م؛ صادقی شریف، ج؛ اقبال نیا، م. (1402). بررسی و تحلیل اثرهای سر­ریز بین بازار­های سهام، ارز، طلا و کامودیتی: مدل VARMA-BEKK-AGARCH. تحقیقات مالی. 25(1)، 88-109.
مشایخ, ش؛ جمشیدی,ط.(1400). واکنش خطی و غیر­خطی بخش‌های بازار سهام به حرکات قیمتی طلا، ارز و نفت . پژوهش های مالی و رفتاری در حسابداری,1(1),36-54.
مقدس بیات، م؛ شیرین بخش، ش؛ محمدی، ت. (1397). تحلیل نوسانات بورس اوراق بهادار تهران با استفاده از مدل MSBVAR-DCC. چشم انداز مدیریت مالی، 8(22)، 97-112.
مهدوی، ا؛ مهرآرا، م؛ معماریان، م. (1398). بررسی اثر تکانه­‌های قیمتی نفت بر نا­اطمینانی در بازارهای ارز، طلا و بورس اوراق بهادار در ایران. فصلنامه تحقیقات اقتصادی، 54(3)، 769-739.
Ali, R., Mangla, I. U., Rehman, R. U., Xue, W., Naseem, M. A., & Ahmad, M. I. (2020). Exchange rate, gold price, and stock market nexus: A quantile regression approach. Risks, 8(3), 86.
Aloui, C., Nguyen, D. K., & Njeh, H. (2012). Assessing the impacts of oil price fluctuations on stock returns in emerging markets. Economic Modelling, 29(6), 2686-2695.
amin kharazian, N., aleemran, R., baradaran hassanzadeh, R., & farhang, A. A. (2022). Investigating the relationship between oil price and Iran's stock market index with an emphasis on political uncertainty and the Corona pandemic: Using wavelet transform approach. Economic Modelling, 16(58), 37-49. doi: 10.30495/eco.2022.1964414.2676 .(in persian)
Arfaoui, M., & Ben Rejeb, A. (2017). Oil, gold, US dollar and stock market interdependencies: a global analytical insight. European Journal of Management and Business Economics, 26(3), 278-293.
Arouri, M. E. H., & Rault, C. (2012). Oil prices and stock markets in GCC countries: empirical evidence from panel analysis. International Journal of Finance & Economics, 17(3), 242-253.
Arouri, M. E. H., Lahiani, A., & Nguyen, K. (2016). Return and volatility transmission between world oil prices and stock markets of the GCC countries. *Economic Modelling*, 28(4), 1815–1825. https://doi.org/10.1016/j.econmod.2011.03.012Assadi, G., Fadaeinejad, M., & Faroughi, H. (2022). An Explanation Model of Regime Shifts in the Tehran Stock Exchange by Smooth Transfer Regression. Financial Research Journal, 24(1), 81-103. doi: 10.22059/frj.2021.324056.1007187. (in persian)
Bagirov, M., & Mateus, C. (2019). Oil prices, stock markets and firm performance: Evidence from Europe. International Review of Economics & Finance, 61, 270-288.
Bai, S., & Koong, K. S. (2018). Oil prices, stock returns, and exchange rates: Empirical evidence from China and the United States. The North American Journal of Economics and Finance, 44, 12-33.
Balke, N. S. (2000). Credit and economic activity: Credit regimes and nonlinear propagation of shocks. Review of Economics and Statistics, 82(2), 344–349. https://doi.org/10.1162/rest.2000.82.2.344
Barberis, N., & Thaler, R. H. (2003). A survey of behavioral finance. In G. M. Constantinides, M. Harris, & R. M. Stulz (Eds.). Handbook of the economics of finance, (Vol. 1, pp. 1053–1128). Elsevier. https://doi.org/10.1016/S1574-0102(03)01027-6
Caporale, G. M., Ali, F. M., & Spagnolo, N. (2015). Oil price uncertainty and sectoral stock returns in China: A time-varying approach. China Economic Review, 34, 311-321.
Chang, C.-L., McAleer, M., & Wang, Y.-A. (2015). Behavioural responses to oil price shocks: Evidence from Asian stock markets. Energy Economics, 49, 375–383. https://doi.org/10.1016/j.eneco.2015.03.005
Chen, L., Wen, F., Li, W., Yin, H., & Zhao, L. (2022). Extreme risk spillover of the oil, exchange rate to Chinese stock market: Evidence from implied volatility indexes. Energy Economics, 107, 105857.
Demirer, R., Ferrer, R., & Shahzad, S. J. H. (2020). Oil price shocks, global financial markets and their connectedness. Energy Economics, 88, 104771.
Dornbusch, R., & Fischer, S. (1980). Exchange rates and the current account. The American Economic Review, 70, 960–971.
Davari, M., Hosseinnezhad, M., & Fadaeinejad, M. E. (2023). The relationship between exchange rate regimes and the capital market in Iran. Financial Management Strategy, 11(40), 1–20. (in persian)
Eftekhari Aliabadi, A., & Vakilifard, H. (2014). Explaining and providing a model to measure psychological and behavioral factors in the Iranian capital market. Asset Management and Financing, 4(15), 24. (in persian)
Frankel, J. A. (1983). Monetary and portfolio balance models of exchange rate determination. In J. S. Bhandari, & B. H. Putnam (Eds.), Economic interdependence and flexible exchange rates (pp. 84–115). Cambridge, MA: MIT Press. 
Gogineni, S. (2008). The stock market reaction to oil price changes. Division of Finance, Michael F. Price College of Business, University of Oklahoma, Norman, 23, 1-35.
Goodarzi, M., Mohammadzadeh, A., & Sighgheli, M. (2023). Explaining the lived experience of investors regarding the effects of oil, dollar, and gold prices on the capital market and their behavioral biases. Investment Knowledge, 12(45), 297–319. (in persian)
Hansen, B. E. (1999). Threshold effects in non-dynamic panels: Estimation, testing, and inference. Journal of Econometrics, 93(2), 345–368. https://doi.org/10.1016/S0304-4076(99)00025-1
Huang, S., Wang, Y., & Liu, Z. (2021). The effects of exchange rate fluctuations on the stock market and the affecting mechanisms: Evidence from BRICS countries. *International Review of Economics & Finance*, 74, 138-149. https://doi.org/10.1016/j.iref.2021.02.006
Jahangiri, K., & Hoseini Ebrahimabad, S. A. (2017). The Study of Monetary Policy, Exchange Rate and Gold Effects on the Stock Market in Iran Using MS-VAR-EGARCH Model. Financial Research Journal, 19(3), 389-414. (in persian)
Joo, Y. C., & Park, S. Y. (2017). Oil prices and stock markets: does the effect of uncertainty change over time?. Energy Economics, 61, 42-51.
Kilian, L., & Park, C. (2009). The impact of oil price shocks on the US stock market. International economic review, 50(4), 1267-1287.
Khatibi Semnani, Mohammad Ali, Shojaei, Masoumeh, Shojaei Khosroshahi, Masoud. (2014). Investigating the Impact of Crude Oil Price Volatility on the Tehran Stock Exchange Performance Index. Financial Economics, 8(29), 89-114. (in persian)
Kumeka, T. T., Uzoma-Nwosu, D. C., & David-Wayas, M. O. (2022). The effects of COVID-19 on the interrelationship among oil prices, stock prices and exchange rates in selected oil exporting economies. Resources Policy, 77, 102744.
Liao, J., Zhu, X., & Chen, J. (2021). Dynamic spillovers across oil, gold and stock markets in the presence of major public health emergencies. International Review of Financial Analysis, 77, 101822.
Liang, C.-C., Lin, J.-B., & Hsu, H.-C. (2013). Reexamining the relationships between stock prices and exchange rates in ASEAN-5 using panel Granger causality approach. Economic Modelling, 32, 560–563.
Liu, F., Xu, J., & Ai, C. (2023). Heterogeneous impacts of oil prices on China's stock market: Based on a new decomposition method. Energy, 126644.
Mahdavi, A., Mehrara, M., & memarian, M. (2019). Investigating the Effect of Oil Price Shocks on Uncertainty in Gold, Stock Exchange and Foreign Exchange Markets in Iran. Journal of Economic Research (Tahghighat- E- Eghtesadi), 54(3), 739-769. doi: 10.22059/jte.2019.72780. (in persian)
Mensi, W., Reboredo, J. C., & Ugolini, A. (2021). Price-switching spillovers between gold, oil, and stock markets: Evidence from the USA and China during the COVID-19 pandemic. Resources Policy, 73, 102217.
Moghaddas Bayat, M., Shirinbakhsh, S., & Mohammadi, T. (2018). Analyzing volatility of Tehran stock exchange using MSBVAR-DCC model. Financial Management Perspective, 8(22), 97-112. (in persian)
Mohammadinejad Pashaki, M., Sadeghi Sharif, S., & Eghbalnia, M. (2023). Investigating and Analyzing the Spillover Effects among Stock, Currency, Gold, and Commodity Markets: VARMA-BEKK-AGARCH Approach. Financial Research Journal, 25(1), 88-109. doi: 10.22059/frj.2022.332526.1007248. (in persian)
Mugaloglu, E., Polat, A. Y., Tekin, H., & Dogan, A. (2021). Oil price shocks during the COVID-19 pandemic: evidence from United Kingdom energy stocks. Energy Research Letters, 2(1).
Narayan, P. K., & Gupta, R. (2015). Has oil price predicted stock returns for over a century? Energy Economics, 48, 18–23. https://doi.org/10.1016/j.eneco.2014.11.018
Prabheesh, K. P., Padhan, R., & Garg, B. (2020). COVID-19 and the oil price–stock market nexus: Evidence from net oil-importing countries. Energy Research Letters, 1(2).
Rahman, S. (2022). The asymmetric effects of oil price shocks on the US stock market. Energy Economics, 105, 105694.
Raee, R., Mohmadi, S., & Saranj, A. (2014). Tehran Stock Exchange dynamics in a Markov regime switching EGARCH-in-mean model. Financial Research Journal, 16(1), 77-98. doi: 10.22059/jfr.2014.51841. (in persian)
Sadeghi, A., & Roudari, S. (2022). Heterogeneous effects of oil structure and oil shocks on stock prices in different regimes: Evidence from oil-exporting and oil-importing countries. Resources Policy, 76, 102596.
Shariati, A., & Mousavi, S. M. (2019). Investigating the effect of behavioral biases on investment decisions in the Tehran Stock Exchange. Financial Management Strategy Quarterly, 7(3), 123–146. (in persian)
Savari, Z., Rostami, M., Fallahshams, M., & Jamali, J. (2023). Government Effectiveness, Regulatory Quality and Stock Market Performance: A quantile regression approach. Financial Management Strategy, 11(2), 161-182. doi: 10.22051/jfm.2023.40276.2683 (in persian)
Shiller, R. J. (2000). Irrational exuberance. Princeton University Press.
Soyemi, K. A., Akingunola, R. O. O., & Ogebe, J. (2019). Effects of oil price shock on stock returns of energy firms in Nigeria. Kasetsart Journal of Social Sciences, 40(1), 24-31.
Tehrani, Reza, and Seyyed Khosrowshahi, Seyyed Ali. (2017). Transmission of Volatility and the Interrelationship among Stock, Currency, and Gold Markets. Financial Management Perspective, 7(18), 9-32. (in Persian)
Zeng, H., Ahmed, A. D., Lu, R., & Dai, N. (2022). Dependence and spillover among oil market, China's stock market and exchange rate: new evidence from the Vine-Copula-CoVaR and VAR-BEKK-GARCH frameworks. Heliyon, 8(11).
Zein al-Dini, Shabnam, Sharif-Karimi, Mohammad, Khanzadi, Azad. (2019). Investigating the Impact of Oil Price Shocks on the Performance of the Iranian Stock Market. Quarterly Journal of Financial Economics, 14(50), 145-169. (in persian)
Zhang, D. (2017). Oil shocks and stock markets revisited: Measuring connectedness from a global perspective. Energy Economics, 62, 323-333.

فایل ها

هم رسانی

ارجاع به این مقاله

آمار