ارائه مدلی برای تاب‌آوری اقتصادی با تمرکز بر نقش فناوری‌های نوین

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 استاد، گروه مدیریت. دانشکده علوم اقتصادی و اداری. دانشگاه قم. قم. ایران

2 استاد، گروه مدیریت عملیات و علوم تصمیم، دانشکده مدیریت صنعتی و فناوری، دانشگاه تهران، تهران، ایران

3 دانشجوی کارشناسی ارشد، دانشکده علوم و اقتصاد اداری، دانشگاه قم، قم، ایران.

10.22091/ise.2025.13164.1040

چکیده

این تحقیق با هدف طراحی مدلی به منظور افزایش تاب‌آوری اقتصادی با تمرکز بر فناوری‌های نوین انجام شده است. در این مطالعه، از دو روش کمی دلفی فازی و تحلیل اثرات متقابل برای شناسایی، پالایش و ارزیابی عوامل مؤثر بر تاب‌آوری اقتصادی استفاده شده است. ابتدا، با مرور نظام‌مند منابع علمی و انجام مصاحبه‌های نیمه‌ساختاریافته با ۱۰ نفر از متخصصان حوزه تاب‌آوری اقتصادی و فناوری‌های نوین، ۲۶ عامل اصلی شناسایی گردید. سپس این عوامل با استفاده از روش دلفی فازی پالایش شده و ۱۱ عامل با شاخص دلفی فازی مطلوب برای تحلیل نهایی انتخاب شدند. در مرحله بعد، با به‌کارگیری تحلیل اثرات متقابل، میزان تأثیرگذاری و تأثرپذیری این عوامل مورد بررسی قرار گرفت تا مهم‌ترین عوامل مؤثر بر تاب‌آوری اقتصادی مشخص شوند. این مطالعه از نوع کمّی چندروشی و کاربردی است و نمونه پژوهش به صورت هدفمند از میان خبرگان با حداقل ده سال سابقه در حوزه‌های مرتبط انتخاب شده است. بهره‌گیری همزمان از مصاحبه‌های تخصصی و پرسشنامه‌های خبره‌سنجی و اثرسنجی، اعتبار و پایایی داده‌های جمع‌آوری شده را تضمین نموده است. نتایج پژوهش نشان داد که عوامل «شناخت روندهای کلان اقتصادی برای واکنش سریع‌تر به بحران‌ها با استفاده از کلان‌داده‌ها»، «کاهش هزینه‌های اجرایی قراردادها و افزایش اعتماد در تعاملات اقتصادی با قراردادهای هوشمند»، «افزایش شفافیت و امنیت در تراکنش‌های مالی به کمک فناوری بلاک‌چین» و «ارائه ابزارهای مالی جایگزین در شرایط بحران با بهره‌گیری از رمزارزها» بیشترین تأثیر را در تقویت تاب‌آوری اقتصادی دارند. همچنین، عوامل دیگری مانند بهبود دقت پیش‌بینی اقتصادی با هوش مصنوعی، خودکارسازی تولید با رباتیک پیشرفته و گسترش دسترسی به خدمات مالی از طریق فناوری‌های مالی نیز نقش قابل توجهی ایفا کردند. پیشنهادات سیاستی ارائه شده بر مبنای عوامل کلیدی موثر متمرکز بوده و شامل توسعه زیرساخت‌های فناوری اطلاعات، افزایش شفافیت و امنیت مالی، تسهیل فرآیندهای قراردادی و به‌کارگیری ابزارهای مالی نوین در مواقع بحران می‌باشد.

کلیدواژه‌ها

موضوعات

عنوان مقاله [English]

A Model for Economic Resilience with a focus on Modern Technologies

نویسندگان [English]

  • Mohammad Hasan Maleki 1
  • Ali Mohaghar 2
  • Zahra Mohammadi 3
1 Professor, Department of Management. Faculty of Economic and Administrative Sciences. University of Qom. Qom. Iran
2 Professor, Department of Operations Management and Decision Sciences, Faculty of Industrial and Technology Management, University of Tehran, Tehran, Iran
3 MA Student, Department of Management, University of Qom, Qom, Iran.
چکیده [English]

This study aims to design a model to enhance economic resilience with a focus on emerging technologies. In this research, two quantitative methods—fuzzy Delphi and cross-impact analysis—were employed to identify, refine, and evaluate the factors influencing economic resilience. Initially, through a systematic review of the literature and semi-structured interviews with 10 experts in the fields of economic resilience and emerging technologies, 26 primary factors were identified. Subsequently, these factors were refined using the fuzzy Delphi method, resulting in 11 factors with desirable fuzzy Delphi scores selected for final analysis. In the next phase, cross-impact analysis was applied to assess the degree of influence and interdependence among these factors to determine the most critical elements affecting economic resilience. This study is a multi-method quantitative and applied research, with purposive sampling of experts possessing at least ten years of relevant experience. The concurrent use of expert interviews and two types of questionnaires—expert evaluation and impact assessment—ensured the validity and reliability of the collected data. The findings revealed that the factors with the greatest impact on strengthening economic resilience include: “understanding macroeconomic trends for faster crisis response using big data,” “reducing contract execution costs and increasing trust in economic interactions through smart contracts,” “enhancing transparency and security in financial transactions via blockchain technology,” and “providing alternative financial instruments during crises through cryptocurrencies.” Additionally, other significant factors comprised improving the accuracy of economic forecasting through artificial intelligence, automating production with advanced robotics, and expanding access to financial services through fintech. The policy recommendations derived from the key influential factors emphasize the development of information technology infrastructure, enhancing financial transparency and security, facilitating contractual processes, and employing novel financial instruments in crisis situations.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Resilience
  • Economic Resilience
  • Technology
  • Financial Technology (FinTech)
  • Fourth Generation Technology

مراجع

پورمتقی آلمانی، ص.، شاه‌آبادی، ا.، و مهرگان، ن. (۱۴۰۱). تأثیر جهانی‌شدن و جذب سرریز فناوری بر تاب‌آوری اقتصادی. مطالعات و سیاست‌های اقتصادی، ۹(۱)، ۷–۳۶.
حسن‌زاده، م.، ملکی، م.، جهانگیرنیا، ح.، و غلامی جمکرانی، ر. (۱۳۹۹). شناسایی و اولویت‌بندی عوامل مؤثر بر تاب‌آوری بازار سرمایه ایران. نشریه مدیریت صنعتی، ۱۲(۳۶)، ۱۷۲–۲۰۵.
حسینی، ص.، قادری، س.، مظفری، ز.، و امانی، ر. (۱۴۰۳). تاب‌آوری اقتصادی و پاندمی کووید-۱۹: یک رهیافت غیرخطی. فصلنامه سیاست‌گذاری اقتصادی، ۱۶(۳۱)، ۴۲۴–۴۵۷.
رستمی، ح.، سلیمانی، ح.، غفاری، س. ر.، و خادم‌الحسینی، ا. (۱۴۰۳). ارائه مناسب‌ترین الگوی تاب‌آوری اقتصادی در سکونتگاه‌های روستایی بخش سورنا–شهرستان رستم. فصلنامه برنامه‌ریزی منطقه‌ای، ۱۴(۵۴)، ۱۹۹–۲۰۸.
شقاقی شهری، و. (۱۳۹۶). ارزیابی و مقایسه وضعیت تاب‌آوری اقتصادی ایران با رقبای منطقه‌ای. فصلنامه پژوهش‌ها و سیاست‌های اقتصادی، ۲۵(۸۳)، ۱۸۳–۲۱۸.
غفاری‌فرد، م.، ابونوری، ع.، و نظری، ر. (۱۴۰۱). تاب‌آوری اقتصادی کشورهای عضو سازمان همکاری اسلامی و عوامل مؤثر بر آن: رویکردی بر حفظ امنیت اقتصادی. نشریه سیاست‌ها و تحقیقات اقتصادی، ۱(۳)، ۱۵۵–۱۹۸.
فراهانی‌فرد، س.، ملکی، م.، و محمدی خانقاه، م. (۱۴۰۳). شناسایی عوامل مؤثر در بررسی نقش فین‌تک‌ها در خلق پول بانک‌ها. فصلنامه مدیریت نوآوری، ۱۳(۳)، ۴۵–۸۶.
قویدل سدهی،الهه; فراهانی فرد، سعید و محمدی نسب، مهدی . (1398). آثار رویکرد الگوی اقتصاد مقاومتی در بخش کشاورزی. سیاست‌های راهبردی و کلان, 6(ویژه‌نامه سال 1397), 790-807. doi: 10.32598/JMSP.6.Special.Issue.790
کامکار هفشجانی، ک.، دائی کریم‌زاده، س.، و شریفی رنانی، ح. (۱۴۰۲). تعیین‌کننده‌های تاب‌آوری اقتصادی کشورهای نفتی و غیرنفتی خاورمیانه. پژوهشنامه اقتصاد کلان، ۱۸(۴۰)، ۶۹–۱۰۵.
کوشش کردشولی، ر.، غلامی جمکرانی، ر.، ملکی، م.، و فلاح شمس، م. (۱۴۰۰). آینده‌پژوهی فناوری مالی در ایران با رویکرد سناریونگاری. فصلنامه برنامه‌ریزی و بودجه، ۲۵(۱۵۰)، ۳۳–۶۳.
محقر، ع.، ثقفی، ف.، ملکی، م.، و کشانی، د. (۱۴۰۳). ارائۀ مدل بلوغ شرکت‌های دانش‌بنیان صنایع غذایی با رویکرد صنعت نسل چهارم با فراترکیب و تحلیل اثرهای متقابل. مجله توسعه کارآفرینی، ۱۷(۳)، ۱۳۸–۱۷۲.
محمدی، ت.، شاکری، ع.، تقوی، م.، و احمدی، م. (۱۳۹۶). تبیین مفهوم، ابعاد و مؤلفه‌های تاب‌آوری اقتصادی. فصلنامه مطالعات راهبردی بسیج، ۲۰(۷۵)، ۸۹–۱۲۰.
مومیوند، ب.، غلامی جمکرانی، ر.، ملکی، م.، و جهانگیرنیا، ح. (۱۴۰۱). ارائه چارچوبی برای شناسایی پیشران‌های مؤثر بر آینده صنعت بانکداری با تأکید بر نقش فناوری مالی. نشریه اقتصاد مالی، ۱۶(۶۱)، ۱۷۵–۱۹۴.
هادی شایسته، ا.، ملکی، م.، میرعرب بایگی، س. ع.، و یزدانیان، ن. (۱۴۰۱). آینده‌پژوهی سازمان‌های پروژه‌محور فعال در صنعت خدمات مالی. نشریه مدیریت صنعتی، ۱۳(۴۲)، ۳۹۱–۴۱۴.
Ahmed, M. K., Bhuiyan, M. M. R., Saimon, A. S. M., Hossain, S., Hossain, S., Manik, M. M. T. G., & Rozario, E. (2025). Harnessing big data for economic resilience: The role of data science in shaping US economic policies and growth. Journal of Management, 2, 26–34.
Arabi, S. H., Maleki, M. H., & Ansari, H. (2024). Future study of revenue sources in the social security organization with the scenario planning approach. Foresight, 26(2), 315–336.
Bai, C., Dallasega, P., Orzes, G., & Sarkis, J. (2020). Industry 4.0 technologies assessment: A sustainability perspective. International Journal of Production Economics, 229, 107776.
Bristow, G., & Healy, A. (2018). Innovation and regional economic resilience: An exploratory analysis. The Annals of Regional Science, 60(2), 265–284.
Brynjolfsson, E., & McAfee, A. (2017). Machine, platform, crowd: Harnessing our digital future. W. W. Norton & Company.
Cai, C., Chang, X., Deng, X., He, Y., Peng, J., & Peng, Z. (2023). Financial technologies and economic resilience from COVID-19. Nanyang Business School Research Paper, 23-07.
Cirera, X., Comin, D., Cruz, M., Lee, K. M., & Torres, J. (2022). Technology and resilience. World Bank.
Dalenogare, L. S., Benitez, G. B., Ayala, N. F., & Frank, A. G. (2018). The expected contribution of Industry 4.0 technologies for industrial performance. International Journal of Production Economics, 204, 383–394.
Dalmarco, G., Ramalho, F. R., Barros, A. C., & Soares, A. L. (2019). Providing Industry 4.0 technologies: The case of a production technology cluster. Journal of High Technology Management Research, 30(2), 100355.
Di Caro, P., & Fratesi, U. (2018). Regional determinants of economic resilience. The Annals of Regional Science, 60, 235–240.
Farahanifard, S., Maleki, M., & Mohammadi Khanqah, M. (2024). Identification of effective factors in examining the role of fintechs in banks’ money creation. Journal of Innovation Management, 13(3), 45–86. (in Persian)
Frank, A. G., Dalenogare, L. S., & Ayala, N. F. (2019). Industry 4.0 technologies: Implementation patterns in manufacturing companies. International Journal of Production Economics, 210, 15–26.
Ghaffarifard, M., Abounouri, A., & Nazari, R. (2022). Economic resilience of OIC member countries and its determinants: An approach emphasizing economic security. Journal of Economic Policies and Research, 1(3), 155–198. (in Persian)
Ghavi Del,E. , Farahani Fard,S. and Mohammadi Nasab,M. (2019). Effects of Moghavemati Economics Model Approach in Agriculture sector. Quarterly Journal of The Macro and Strategic Policies, 6(Resistive Economy), 790-807. doi: 10.32598/JMSP.6.Special.Issue.790 (in Persian)
Gupta, S., Modgil, S., Choi, T. M., Kumar, A., & Antony, J. (2023). Influences of artificial intelligence and blockchain technology on financial resilience of supply chains. International Journal of Production Economics, 261, 108868.
Habibi, A., Jahantigh, F. F., & Sarafrazi, A. (2015). Fuzzy Delphi technique for forecasting and screening items. Asian Journal of Research in Business Economics and Management, 5(2), 130-143.
Hadi Shayesteh, A., Maleki, M., Mirarab Bayegi, S. A., & Yazdanian, N. (2022). Futures studies of project-based organizations active in the financial services industry. Industrial Management Journal, 13(42), 391–414. (in Persian)
Hallegatte, S. (2014). Economic resilience: Definition and measurement. World Bank Policy Research Working Paper, No. 6852.
Hassanzadeh, M., Maleki, M., Jahangirnia, H., & Gholami Jamkarani, R. (2020). Identification and prioritization of factors affecting the resilience of Iran’s capital market. Industrial Management Journal, 12(36), 172–205. (in Persian)
Hirten, R. P., Suprun, M., Danieletto, M., Zweig, M., Golden, E., Pyzik, R., … Fayad, Z. A. (2023). A machine learning approach to determine resilience utilizing wearable device data. JAMIA Open, 6(2), ooad029.
Hou, S., Zhang, Y., & Song, L. (2023). Digital finance and regional economic resilience: Evidence from 283 cities in China. Heliyon, 9(10).
Hu, T. F., & Tsai, F. S. (2024). Enhancing economic resilience through multi-source information fusion in financial inclusion: A big data analysis approach. Journal of the Knowledge Economy, 1–19.
Hun, Y., Bashir, A., & Raza, M. (2024). The impact of FinTech partnerships on banking digitalization and post-crisis economic resilience. Journal of Business and Economic Options, 7(3), 1–9.
Javaid, M., Haleem, A., Singh, R. P., Suman, R., & Gonzalez, E. S. (2022). Understanding the adoption of Industry 4.0 technologies in improving environmental sustainability. Sustainable Operations and Computers, 3, 203–217.
Javaid, M., Haleem, A., Vaishya, R., Bahl, S., Suman, R., & Vaish, A. (2020). Industry 4.0 technologies and their applications in fighting COVID-19 pandemic. Diabetes & Metabolic Syndrome, 14(4), 419–422.
Kamkar Hafshejani, K., Daei Karimzadeh, S., & Sharifi Renani, H. (2023). Determinants of economic resilience in oil-exporting and non-oil Middle Eastern countries. Macroeconomics Research Journal, 18(40), 69–105. (in Persian)
Kim, J., Estrada, G., Jinjarak, Y., Park, D., & Tian, S. (2022). ICT and economic resilience during COVID-19: Cross-country analysis. Sustainability, 14(22), 15109.
Koushesh Kordshouli, R., Gholami Jamkarani, R., Maleki, M., & Fallah Shams, M. (2021). Futures studies of financial technology in Iran using a scenario planning approach. Planning and Budgeting Quarterly, 25(150), 33–63. (in Persian)
Lasi, H., Fettke, P., Kemper, H. G., Feld, T., & Hoffmann, M. (2014). Industry 4.0. Business & Information Systems Engineering, 6, 239–242.
Martin, R., & Sunley, P. (2015). On the notion of regional economic resilience. Journal of Economic Geography, 15(1), 1–42.
Modica, M., & Reggiani, A. (2015). Spatial economic resilience. Networks and Spatial Economics, 15, 211–233.
Mohaghar, A., Saghafi, F., Maleki, M., & Kashani, D. (2024). Developing a maturity model for knowledge-based firms in the food industry based on Industry 4.0. Journal of Entrepreneurship Development, 17(3), 138–172. (in Persian)
Mohammadi, T., Shakeri, A., Taghavi, M., & Ahmadi, M. (2017). Explaining the concept, dimensions, and components of economic resilience. Quarterly Journal of Strategic Studies of Basij, 20(75), 89–120. (in Persian)
Moumivand, B., Gholami Jamkarani, R., Maleki, M., & Jahangirnia, H. (2022). Proposing a framework for identifying key drivers of the future of the banking industry. Financial Economics Journal, 16(61), 175–194. (in Persian)
Nagariya, R., Mukherjee, S., Baral, M. M., & Chittipaka, V. (2024). Analyzing blockchain-based supply chain resilience strategies: resource-based perspective. International Journal of Productivity and Performance Management, 73(4), 1088-1116.
Pandey, A. K., Daultani, Y., & Pratap, S. (2024). Blockchain-enabled critical success factors for supply chain resilience. Business Strategy and the Environment, 33(2), 1533–1554.
Pourmotaghi Almani, S., Shahabadi, A., & Mehrgan, N. (2022). The impact of globalization and technology spillover absorption on economic resilience. Economic Studies and Policies, 9(1), 7–36. (in Persian)
Rachmad, Y. E. (2024). Danantara and the global investment landscape: Strategies for economic resilience. United Nations Global Compact.
Rostami, H., Soleimani, H., Ghaffari, S. R., & Khadem-Hosseini, A. (2024). Proposing the most appropriate model of economic resilience in rural settlements. Regional Planning Quarterly, 14(54), 199–208. (in Persian)
Shaghaghi Shahri, V. (2017). Evaluation and comparison of Iran’s economic resilience. Journal of Economic Research and Policies, 25(83), 183–218. (in Persian)
Simmie, J., & Martin, R. (2010). The economic resilience of regions. Cambridge Journal of Regions, Economy and Society, 3(1), 27–43.
Sutton, J., Arcidiacono, A., Torrisi, G., & Arku, R. N. (2023). Regional economic resilience: A scoping review. Progress in Human Geography, 47(4), 500–532.
Xie, C., & Huang, L. (2024). How to drive sustainable economic development: The role of fintech, natural resources, and social vulnerability. Resources Policy, 94, 105104.
Xu, X., Lu, Y., Vogel-Heuser, B., & Wang, L. (2021). Industry 4.0 and Industry 5.0. Journal of Manufacturing Systems, 61, 530–535.
Yang, Y., Lin, Z., Xu, Z., & Liu, S. (2024). The impact of digital finance on regional economic resilience. Pacific-Basin Finance Journal, 85, 102353.
Yang, Z., Li, L., Yuan, H., Dong, Y., Liu, K., Lan, L., … Fang, Y. (2020). Evaluation of smart energy management systems. Proceedings of the International Conference on Universal Village. IEEE.
Zhou, Q., Zhu, M., Qiao, Y., Zhang, X., & Chen, J. (2021). Achieving resilience through smart cities. Habitat International, 111, 102348.

فایل ها

هم رسانی

ارجاع به این مقاله

آمار