اصول و مبانی تامین مالی حوزه‌های علمیه از منظر امامین انقلاب و اسناد بالادستی

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانش‌آموخته دکتری علوم اقتصادی، پژوهشگاه حوزه و دانشگاه، قم، ایران و پژوهشگر اندیشکده قصد

2 دانشیار گروه اقتصاد، پژوهشکده علوم اجتماعی، پژوهشگاه حوزه و دانشگاه، قم، ایران.

10.22091/ise.2025.13082.1036

چکیده

رشد و اعتلای هر تمدنی نیازمند توجه دقیق، فراگیر و آینده‌نگرانه به ابعاد و مؤلفه‌های گوناگون آن تمدن است. در این میان حوزه علمیه به‌عنوان یکی از کلان‌سازمان‌هایی که جایگاه خطیری در شکل‌گیری تمدن اسلامی دارد، با مسائل راهبردی مختلفی روبه‌رو است که باید به نحوی مدیریت شود که قدرت راهبری آن اعتلاء یابد. یکی از مهم‌ترین و اثرگذارترین مسائل که در سال‌های اخیر دچار چالش‌های متعددی بوده، نظام تأمین مالی است. از اینرو پرداختن به مباحث تامین مالی حوزه‌های علمیه در عصر حاضر ضروری به نظر می‌رسد. در این میان یکی از مباحث مهم نیازمند پژوهش و بررسی، پرداختن به اصول و مبانی تامین مالی حوزه‌های علمیه است. هرچند استخراج اصول و مبانی تأمین مالی حوزه نیازمند پژوهش‌های فقهی، کلامی و فلسفی مفصلی است، اما به‌منظور طرح‌ریزی نظام تأمین مالی صحیح در حوزه علمیه می‌توان از راهکاری میانبر استفاده کرد که همان بررسی مبانی و اصول مبتنی بر نظر امامین انقلاب و اسناد بالادستی حوزه است. از اینرو در پژوهش حاضر با استفاده از روش تحلیل مضمون به بررسی بیانات حضرت امام، مقام معظم رهبری و همچنین اسناد بالادستی حوزه علمیه پرداخته و شبکه مضامین آن‌ها در رابطه با موضوع پژوهش استخراج و تحلیل شده است. در این راستا در مجموع هر سه بخش ۷۵۱ مضمون پایه متناسب با موضوع شناسایی گردید که منجر به تولید ۸۰ مضمون سازمان‌دهنده و ۱۳ مضمون فراگیر شد.

کلیدواژه‌ها

موضوعات

عنوان مقاله [English]

The Network of Financial Themes in Islamic Seminaries from the Perspective of the Leaders of the Islamic Revolution and the Seminal Documents

نویسندگان [English]

  • Mahdi Roayaei 1
  • Seyed Reza Hosseini 2
1 PhD in Economic Sciences (Islamic Economics specialization), Research Institute of Hawzah & University, Qom, Iran and Researcher at Qasd Institute
2 Associate Professor, Department of Economics, Research Center for Social Sciences, Research Institute of Hawzah & University, Qom, Iran.
چکیده [English]

The growth and elevation of any civilization requires careful, comprehensive and forward-looking attention to the various dimensions and components of that civilization. In the meantime, the seminary, as one of the mega-organizations that has a critical place in the formation of Islamic civilization, is facing various strategic issues that must be managed in a way that enhances its leadership power. One of the most important and effective issues that has faced many challenges in recent years is the financing system. Therefore, it seems necessary to deal with the financing of seminaries in this era. In the meantime, one of the important topics that needs research and investigation is to deal with the principles and foundations of financing seminaries. Although extracting the principles and foundations of financing the seminary requires detailed jurisprudential, theological and philosophical researches, but in order to plan the correct financing system in the seminary, a short-cut solution can be used, which is the examination of the basics and principles based on the opinion of the imams of the revolution and the upper documents of the seminary. . Therefore, in the present research, using the method of thematic analysis, the statements of the Imam, the Supreme Leader, as well as the higher documents of the seminary were examined, and the network of their themes was extracted and analyzed in relation to the subject of the research. In this regard, a total of 751 basic themes appropriate to the subject were identified in all three sections, which led to the production of 80 organizing themes and 13 inclusive themes.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Islamic Seminary
  • Hazrat Imam Khomeini (R.A.)
  • supreme leader
  • top documents of the seminary
  • financing

مراجع

، ح. (۱۳۹۵). اهمیت استقلال حوزه­‌های علمیه؛ وحدت در کثرت https://mobahesat.ir/12243 . 6(14) .
امام خمینی، ر. (۱۳۷۸). صحیفه امام: مجموعه آثار امام خمینی (ره). تهران: مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی (س).
، ع. (۱۳۸۸). از دولت بودجه می‌گیریم ولی مستقل هستیم..1(10). https://www.asriran.com/fa/news/94673
بیک خور­میزی، ف. (۱۴۰۰). واکاوی تجارب دانشجویان پیام نور از فرآیند تحصیل در شرایط کرونا به روش تحلیل مضمون. پایان­‌نامه کارشناسی ارشد، دانشگاه پیام نور گلپایگان.
. (۱۳۶۷). مسائل مالى و اقتصادى نظام حوزه، مجله حوزه، ۱(۲۷)، ۵۸-۷۴.
‌سید جوادی، س. ف. (۱۳۹۵). حوزه­‌های علمیه مدیریت سازمانی یا نهادی.12(7). https://mobahesat.ir/12389
حسین ‌عسکری، ف. (۱۳۹۹). چالش­‌های تدوین سیاست­‌های توسعه در ایران با استفاده از روش تحلیل مضمون. پایان­‌نامه کارشناسی ارشد دانشگاه شهید باهنر.
رجبی، م. (۱۳۹۱). استقلال حوزه و نسبت آن با نظام اسلامی 9(10). . https://farsi.khamenei.ir/others-note?id=21648
رعایائی، م.، حسینی، س. ر.، مقصودی، ح. ر.، سعیدی، ع. (۱۴۰۳). استخراج و تحلیل شبکه مضامین تأمین مالی حوزه­‌های علمیه در بیانات رهبر معظم انقلاب اسلامی (مدظله‌العالی). اقتصاد اسلامی، 24(94)، 117-159.
رعایائی، م.، حسینی، س. ر.، مقصودی، ح. ر.، سعیدی، ع. (۱۴۰۴). استخراج شبکه مفهومی تأمین مالی حوزه­‌های علمیه مبتنی بر اسناد بالادستی حوزه و روحانیت. جستار­های اقتصادی با رویکرد اسلامی،  22(45)، 1-19.
سیفی مازندرانی، ع. ا. (۱۳۹۶). حوزه دولتی نمی­‌تواند رسالت دینی خود را اجرایی کند. 1(1). http://ijtihadnet.ir
شب­‌زنده­‌دار، م. م. (۱۳۹۱). نمی­‌توان حکومت اسلامی را منهای حوزه­‌های علمیه تصور کرد. 7(9). https://farsi.khamenei.ir/others-dialog?id=21639
شیخ­‌زاده، م.،بنی‌اسد، ر. (۱۳۹۹). تحلیل مضمون (مفاهیم، رویکرد­ها و کاربرد­ها). تهران: لوگوس.
طباطبایی­‌نژاد، س. ی. (۱۳۹۳). آیت‌الله طباطبایی‌نژاد: دولت برای حوزه­‌های علمیه به اندازه یک دانشگاه بودجه نمی­‌گذارد، 2(5).    . https://noo.rs/5FdwH
عابدی جعفری، ح.، تسلیمی، م. س.، فقیهی، ا. ح.، شیخ­‌زاده، م. (۱۳۹۰). تحلیل مضمون و شبکه مضامین، روشی ساده و کارآمد برای تبیین الگو­های موجود در داده­‌های کیفی. اندیشه مدیریت راهبردی، ۵(۱۰)، 151-198.
عندلیب همدانی، م. (۱۴۰۰). حوزه مستقل   . 8(14).    http://ijtihadnet.ir/
فرخ ‌فال، ا. (۱۳۹۲). مروری بر روند تحول حوزه از زبان حجت‌الاسلام و المسلمین فرخ ‌فال، (۷(۲۹. https://mobahesat.ir/1292
قاسمی، ح. (۱۳۹۹). مرجع پژوهش. تهران: اندیشه‌آرا.
قوامی، ص. د. (۱۳۹۷). اگر حوزه، پژوهشگاه نظام است، پس باید بودجه­‌اش را هم نظام تأمین کند، ((10۱۹.  http://ijtihadnet.ir
مصباح یزدی، م. ت. (۱۳۹۶). باید نیرو، بودجه و امکانات حوزه علیمه ۱۰ برابر بشود، (۹)۱۰. http://ijtihadnet.ir
مکارم شیرازی، ن. (۱۳۸۹). حوزه باید استقلال خود را حفظ کند، (۲(۱۶ https://noo.rs/JwAGk
  
مکارم شیرازی، ن. (۱۳۹۷). با حفظ استقلال حوزه و مرجعیت حامی نظام اسلامی هستیم، 27(4) http://ijtihadnet.ir
مکارم شیرازی، ن. (۱۳۹۸). موقوفات حوزه از سوی نهاد­های مربوطه آزاد و در اختیار حوزه قرار بگیرد، (5(۱۳. http://ijtihadnet.ir     .
نجفی، و. (۱۳۹۷). نظام اقتصادی سازمان روحانیت. قم: صراط مبین.
نواب، س. ا. (۱۳۹۶). نگاهی به تاریخچه مرکز خدمات حوزه‌­های علمیه در گفت­‌و­گو با حجت‌الاسلام والمسلمین ابوالحسن نواب، (۶(۱۲ https://mobahesat.ir/14803       .
سرمدی پور، مهلا، اعزازی، محمد اسماعیل، و سالارزهی، حبیب الله، «مطالعه تطبیقی روش‌های تامین مالی در دانشگاه‌های برتر ایران و آمریکا»، در کنفرانس جهانی مدیریت، اقتصاد حسابداری و علوم انسانی در آغاز هزاره سوم کنفرانس جهانی مدیریت، اقتصاد حسابداری و علوم انسانی در آغاز هزاره سوم.
نجفی، و. (۱۳۹۷). نظام اقتصادی سازمان روحانیت. قم: صراط مبین.
سبحانی، ج. (۱۳۷۷). بررسی وضعیت معیشتی و شهریه طلاب. پیام حوزه، ش ۲۰.
روستاآزاد، س. (۱۳۹۷). جایگاه تبلیغات دینی در دفتر. حوزه، دوره ۳۵، ش ۱۷۸: ۱۹۰-۱۹۸.
خاتمی، س.ا. (۱۳۹۱). حمل استقلال حوزه بر قهر با نظام مغالطه است. ۶ ۱۹. https://noo.rs/F1YEn.
غرویان، م. (۱۳۷۷). بررسی وضعیت معیشتی و شهریه طلاب در گفت و گو با حجة الاسلام و المسلمین غرویان. پیام حوزه، ش ۲۰.
مرکز مطالعات راهبردی حوزه و روحانیت (۱۴۰۰). استقلال مالی حوزه. قم: مرکز مطالعات راهبردی حوزه و روحانیت.
Braun, V., & Clarke, V. (2006). Using thematic analysis in psychology. Qualitative Research in Psychology, 3(2), 77–101. https://doi.org/10.1191/1478088706qp063oa
Braun, V., Clarke, V., & Terry, G. (2021). Thematic analysis: A practical guide. SAGE Publications Ltd.
Cambridge Dictionary. (2022). Financing. In Cambridge Dictionary. https://dictionary.cambridge.org/dictionary/english/financing
Investopedia. (2022). Financing. In Investopedia. https://www.investopedia.com/terms/f/financing
Merriam-Webster. (2022). Financing. In Merriam-Webster.com dictionary. https://www.merriam-webster.com/dictionary/financing
Gleeson, F., & Hargaden, V. (2015). Improving knowledge worker efficiency. In 2015 IEEE International Symposium on Technology and Society (ISTAS), 1-8, IEEE.
Arthur M. Diamond, Jr. (2008). economics of Science. The New Palgrave Dictionary of Economics, 2nd Edition, Basingstoke and New York: Palgrave Macmillan.
Terry, G., Hayfield, N., Clarke, V., & Braun, V. (2017). Thematic analysis. In The SAGE handbook of qualitative research in psychology (pp. 17–37). Sage UK.
 
Ejraei, H. (1395). Ahammiyat-e esteghlal-e havazaye elmiye; vahdat dar kesrat. https://mobahesat.ir/12243 . 6(14). [In Persian]
Emam Khomeini, R. (1378). Sahifeh-ye Emam: Majmue-ye asar-e Emam Khomeini (rah). Tehran: Moaseseh-ye tanzim va nashr-e asar-e Emam Khomeini (s). [In Persian]
Amini, A. (1388). Az dowlat budje migirim vali mostaghel hastim..1(10). https://www.asriran.com/fa/news/94673. [In Persian]
Bikhormizi, F. (1400). Vakavi-e tajareb-e daneshjoyan-e Payam-e Nur az farayand-e tahsil dar sharayet-e Corona be ravesh-e tahsil-e mazmun. Payannameh-ye karshenasi-ye arshad, Daneshgah-e Payam-e Nur-e Golpayegan. [In Persian]
Bi nam. (1367). Masa'el-e mali va eghtesadi-ye nezam-e howzeh, Majalleh-ye Howzeh, 1(27), 58-74. [In Persian]
Haj Seyyed Javadi, S. F. (1395). Howzahaye elmiye modiriyat-e sazmani ya nahadi.12(7). https://mobahesat.ir/12389. [In Persian]
Hossein Askari, F. (1399). Chaleshhaye tadvin-e siasathaye towsseh dar Iran ba estefadeh az ravesh-e tahsil-e mazmun. Payannameh-ye karshenasi-ye arshad Daneshgah-e Shahid Bahonar. [In Persian]
Rajabi, M. (1391). Esteghlal-e howzeh va nesbat-e an ba nezam-e Eslami 9(10). . https://farsi.khamenei.ir/others-note?id=21648[In Persian]
Roayaei, M., Hosseini, S. R., Maghsoudi, H. R., Saidi, A. (1403). Estekhraj va tahsil-e shabakeh-ye mazamin-e tamin-e mali-ye howzahaye elmiye dar bayanat-e rahbar-e moazzam-e enghelab-e Eslami (madazaholale). Eghtesad-e Eslami, 24(94), 117-159. [In Persian]
Roayaei, M., Hosseini, S. R., Maghsoudi, H. R., Saidi, A. (1404). Estekhraj-e shabakeh-ye mafhumi-ye tamin-e mali-ye howzahaye elmiye mabni bar asnad-e baladasti-ye howzeh va ruhaniyat. Jostarhaye eghtesadi ba raviyeh-ye Eslami, 22(45), 1-19. [In Persian]
Seifi Mazandarani, A. A. (1396). Howzeh dowlati nemitavad resalat-e dini-ye khod ra ejraei konad. 1(1). http://ijtihadnet.ir. [In Persian]
Shabzendehdar, M. M. (1391). Nemitavan hokumat-e Eslami ra manhaye howzahaye elmiye tasavvor kard. 7(9). https://farsi.khamenei.ir/others-dialog?id=21639. [In Persian].
Sheykhzadeh, M., Bani Asad, R. (1399). Tahsil-e mazmun (mafahim, raviyehha va karbordha). Tehran: Logos. [In Persian].
Tabatabainejad, S. Y. (1393). Ayatollah Tabatabainejad: Dowlat baraye howzahaye elmiye be andazeye yek daneshgah budje nemigozarad, 2(5). . https://noo.rs/5FdwH. [In Persian]
Abedi Jafari, H., Taslimi, M. S., Faghihi, A., Sheykhzadeh, M. (1390). Tahsil-e mazmun va shabakeh-ye mazamin, raveshi sade va karamad baraye tabiin-e olgouhaye mojoud dar daddehaye keifi. Andisheh-ye modiriyat-e rahbordi, 5(10), 151-198. [In Persian]
Andalib Hamadani, M. (1400). Howzeh mostaghel . 8(14). http://ijtihadnet.ir/.[In Persian]
Farokh Fal, A. (1392). Moruri bar rahvand-e tahavvol-e howzeh az zaban-e Hojatoleslam valmoslemin Farokh Fal, (7(29. https://mobahesat.ir/1292. [In Persian]
Ghasemi, H. (1399). Marja pajohesh. Tehran: Andishehara. [In Persian]
Ghavami, S. D. (1397). Agar howzeh, pajoheshgah-e nezam ast, pas bayad budjeash ra ham nezam tamin konad, ((1019. http://ijtihadnet.ir. [In Persian]
Mesbah Yazdi, M. T. (1396). Bayad niru, budje va emkanat-e howzeh elmiye 10 barabar beshavad, (9)10. http://ijtihadnet.ir. [In Persian]
Makarem Shirazi, N. (1389). Howzeh bayad esteghlal-e khod ra hefz konad, (2(16 https://noo.rs/JwAGk[In Persian]
Makarem Shirazi, N. (1397). Ba hefz-e esteghlal-e howzeh va marja'iyyat ham-e nezam-e Eslami hastim, 27(4) http://ijtihadnet.ir[In Persian]
Makarem Shirazi, N. (1398). Mowghofat-e howzeh az suye nahadhaye morabeteh azad va dar dastras-e howzeh gharar begirad, (5(13. http://ijtihadnet.ir . [In Persian]
Najafi, V. (1397). Nezam-e eghtesadi-ye sazman-e ruhaniyat. Qom: Serat-e mobin. [In Persian]
Navab, S. A. (1396). Negahi be tarikhcheh-ye markaz-e khadamat-e howzahaye elmiye dar goftogu ba Hojatoleslam valmoslemin Abolhasan Navab, (6(12 https://mobahesat.ir/14803 . [In Persian]
Sarmadipour, Mahla, Ezzazi, Mohammad Esmail, va Salarzahi, Habib Allah, «Motaleeh-ye tatbighi-ye raveshaye tamin-e mali dar daneshgahaye bartar-e Iran va Amrika», dar Konferans-e jahani-ye modiriat, eghtesad hesabdari va olum-e ensani dar aghaz-e hezareh sevvom. [In Persian]
Najafi, V. (1397). Nezam-e eghtesadi-ye sazman-e ruhaniyat. Qom: Serat-e mobin. [In Persian]
Sobhani, J. (1377). Barresi-ye vaziyat-e maishati va shahriyyeh-ye tollab. Payam-e Howzeh, sh 20. [In Persian]
Rustaazad, S. (1397). Jaygah-e tablighat-e dini dar daftar. Howzeh, doreh 35, sh 178: 190-198. [In Persian]
Khatami, S.A. (1391). Haml-e esteghlal-e howzeh bar qahr ba nezam moghalateh ast. 6 19. https://noo.rs/F1YEn[In Persian].
Qaravian, M. (1377). Barresi-ye vaziyat-e maishati va shahriyyeh-ye tollab dar goft o gu ba Hojjatoleslam valmoslemin Qoroyan. Payam-e Howzeh, sh 20[In Persian].
Markaz-e motaleat-e rahbordi-ye howzeh va ruhaniyat (1400). Esteghlal-e mali-ye howzeh. Qom: Markaz-e motaleat-e rahbordi-ye howzeh va ruhaniyat. [In Persian]
 
 
 

فایل ها

هم رسانی

ارجاع به این مقاله

آمار