پول به‌عنوان عامل رانت خالص: نقد و ارزیابی سیاست کینزی حذف تدریجی رانت‌خواران

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده

استادیار، گروه اقتصاد، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه یاسوج، یاسوج، ایران.

10.22091/ise.2026.15586.1157

چکیده

هدف: این مقاله با هدف تبیین ماهیت پول به‌عنوان «عامل رانت خالص» و ارزیابی انتقادی راه‌حل‌های پیشنهادی کینز برای مهار رانت پولی از طریق «مرگ تدریجی رانت‌خواران» و راه‌حل‌های توماس پیکتی جهت کاهش نابرابری اقتصادی در سرمایه‌داری مالی‌شده معاصر و تلاش برای ارائه راهکاری اثربخش مبتنی بر مبانی اسلامی تدوین شده است.
روش پژوهش: این پژوهش از حیث ماهیت، نظری ـ تحلیلی است و با استفاده از روش تحلیل انتقادی تطبیقی انجام شده است. در این چارچوب، نخست دیدگاه کینز درباره پول، بهره، رجحان نقدینگی، سیاست پول ارزان و اجتماعی‌سازی سرمایه‌گذاری بازسازی می‌شود؛ سپس این دیدگاه در پرتو تحلیل پیکتی از تداوم سلطه رانت‌خواران در عصر نئولیبرالیسم و مالی‌سازی نقد و ارزیابی می‌گردد؛ و در نهایت، ظرفیت‌های پارادایم اسلامی مبتنی بر قرض‌الحسنه به‌مثابه چارچوبی بدیل مورد واکاوی قرار می‌گیرد. 
یافته‌ها: این پژوهش نشان می‌دهد که کینز با معرفی پول به‌عنوان «عامل رانت خالص» و نقد طبیعی‌انگاری بهره، گامی اساسی در فهم رانت پولی برداشته است؛ با این حال، راه‌حل‌های وی یعنی «سیاست پول ارزان» و «اجتماعی‌سازی سرمایه‌گذاری» به‌تنهایی برای حذف رانت‌خواران کافی نیست. همچنین، اگرچه پیکتی با تبیین غلبه نرخ بازده سرمایه بر نرخ رشد اقتصادی، استمرار سلطه رانت‌خواران را در سرمایه‌داری متأخر بهتر توضیح می‌دهد، اما سیاست‌های بازتوزیعی مکمل نظیر مالیات بر سرمایه و ارث نیز بدون اصلاحات نهادی عمیق‌تر در ساختار اعتبار، دارایی و مشروعیت درآمدهای پولی، قادر به مهار بازتولید رانت و نابرابری نیستند.
نتیجه‌گیری: اصلاحات نهادی ارائه‌شده در این مقاله برای حذف «عامل رانت خالص»، تمسک به یک چارچوب بدیل اسلامی مبتنی بر «قرض‌الحسنه» است. این چارچوب از طریق تحریم ربا، مقابله با کنز پول، تقویت مشارکت و پیوند تأمین مالی با فعالیت واقعی و تحمل ریسک، و تقبیح درآمدهای تضمین‌شده بدون کار (رانت) می‌تواند مبنایی برای حذف رانت خالص و تقویت رشد اقتصادی باثبات و عادلانه و احیای بنیان‌های اخلاقی جامعه فراهم آورد.

کلیدواژه‌ها

موضوعات

عنوان مقاله [English]

Money as a Pure Rent Factor: A Critique and Evaluation of the Keynesian Policy of the Euthanasia of the Rentier

نویسنده [English]

  • Seyyed Aqil Hoseiny
Assistant Professor, Department of Economics, Faculty of Literature and Humanities, Yasouj University, Yasouj, Iran.
چکیده [English]

Objective:This article aims to elucidate the nature of money as a “pure rent factor,” critically assess Keynes’s proposed solutions for curbing monetary rent through the “euthanasia of the rentier,” and evaluate Thomas Piketty’s remedies for reducing economic inequality in contemporary financialized capitalism,while seeking to propose a more effective solution grounded in Islamic principles.
Method:In terms of its nature,this study is theoretical-analytical and employs a comparative critical analysis.Within this framework,Keynes’s views on money,interest,liquidity preference,cheap money policy,and the socialization of investment are first reconstructed.These views are then critically examined in light of Piketty’s analysis of the persistence of rentier dominance in the age of neoliberalism and financialization.Finally,the capacities of an Islamic paradigm based on qard al-hasana (benevolent lending) are explored as an alternative framework.
Results:The study shows that,by introducing money as a “pure rent factor” and challenging the naturalization of interest,Keynes took a major step toward understanding monetary rent.Nevertheless,his proposed remedies—namely,the cheap money policy and the socialization of investment—are not,by themselves,sufficient to eliminate the rentier.Furthermore,although Piketty,by explaining the predominance of the rate of return on capital over the rate of economic growth,offers a more compelling account of the continued dominance of rentiers in late capitalism,his complementary redistributive policies,such as taxes on capital and inheritance,are likewise unable to restrain the reproduction of rent and inequality without deeper institutional reforms in the structures of credit,property,and the legitimacy of monetary incomes.
Conclusion:The institutional reform advanced in this article for eliminating the “pure rent factor” is recourse to an alternative Islamic framework grounded in qard al-hasana.Through the prohibition of usury (riba),opposition to the hoarding of money,the strengthening of participation,the linking of finance to real economic activity and risk-bearing,and the condemnation of guaranteed income without labor (rent),this framework can provide a basis for eliminating pure rent,fostering stable and equitable economic growth,and reviving the moral foundations of society.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Nature of money
  • Cheap Money Policy
  • Socialization of Investment
  • Financialized Capitalism
  • Qard al-Hasana

مراجع

دلالی اصفهانی، رحیم (1386). راهکارهای دستیابی به جامعه بدون ربا. مجموعه مقالات ارائه‌شده در چهارمین همایش دوسالانه اقتصاد اسلامی، تهران: دانشگاه تربیت مدرس.
Aspromourgos, T. (2004). “The Functionless Investor”: Keynes’s euthanasia of the rentier revisited. In J. Lodewijks, History and Political Economy (pp. 217–235). Taylor & Francis.
Cesarano, F. (1998). Providing for the optimum quantity of money. Journal of Economic Studies, 25(6), 441–449.
Dallali Esfahani, R. (2007). Strategies for achieving a usury-free society. Proceedings of the 4th Biennial Conference on Islamic Economics. Tehran: Tarbiat Modares University. (in Persian)
Deleplace, G. (2014). The Essentiality of Money in the Sraffa Papers. In R. Bellofiore & S. Carter (Eds.), Towards a New Understanding of Sraffa (pp. 139–166). Palgrave Macmillan UK. https://doi.org/10.1057/9781137034328_7
Ferguson, T., & Johnson, R. (2013). When wolves cry ‘wolf’: Systemic financial crises and the myth of the Danaid Jar. In Monetary Economies of Production (pp. 73–98). Edward Elgar Publishing.
Harvey, D. (2007). A brief history of neoliberalism. Oxford University Press, USA.
Howson, S. (1993). British monetary policy, 1945-51. clarendon.
Kaldor, N. (1955). Alternative theories of distribution. The Review of Economic Studies, 23(2), 83–100.
Keynes, J. M. (1923). A tract on monetary reform. Cosimo Classics.
Keynes, J. M. (1930a). A Treatise on Money: Vol. I. Macmillan.
Keynes, J. M. (1930b). Economic Possibilities for Our Grandchildren. In J. M. Keynes, Essays in Persuasion (pp. 321–332). Palgrave Macmillan UK. https://doi.org/10.1007/978-1-349-59072-8_25
Keynes, J. M. (1933). National self-sufficiency. Studies: An Irish Quarterly Review, 177–193.
Keynes, J. M. (1936). The general theory of employment, interest and money. Harcourt, Brace & World.
Keynes, J. M. (1937). Alternative theories of the rate of interest. The Economic Journal, 47(186), 241–252.
Leeper, E. M., & Sims, C. A. (1991). Equilibria under ‘active’ and ‘passive’ monetary and fiscal policies. Journal of Monetary Economics, 27(1), 129–147.
Meade, J. E. (1990). The collected papers of James Meade (D. E. Moggridge & S. Howson, Eds.). Unwin Hyman.
Naito, A. (2016). Relevance of the Euthanasia of the Rentier Concept. 12th International Keynes Conference at Hitotsubashi University.
Phelps, E. S. (1994). Structural slumps: The modern equilibrium theory of unemployment, interest, and assets. Harvard University Press.
Phelps, E. S. (1995). The structuralist theory of employment. The American Economic Review, 85(2), 226–231.
Piketty, T. (2014). Capital in the Twenty-First Century. Harvard University Press.
Pivetti, M. (2000). Money endogeneity and monetary non-neutrality: A Sraffian perspective. In Credit, interest rates and the open economy (pp. 104–119). Edward Elgar Publishing.
Skidelsky, R. (2000). John Maynard Keynes: Fighting for Britain 1937-46 (Vol. 3). Macmillan London.
Smithin, J. (1996). Macroeconomic Policy and the Future of Capitalism: The Revenge of the Rentiers and the Threat to Prosperity. Edward Elgar.
Tobin, J. (1965). Money and economic growth. Econometrica: Journal of the Econometric Society, Oct. 671–684.

فایل ها

هم رسانی

ارجاع به این مقاله

آمار