نقش نامتقارن تکانه های نرخ ارز و تورم بر شاخص کل بازار سهام در ایران: شواهدی از الگوی خودرگرسیون برداری آستانه‌ای

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانشجوی کارشناسی ارشد گروه اقتصاد اسلامی، دانشکد علوم اقتصادی و اداری، دانشگاه قم، قم، ایران

2 دانشیار گروه اقتصاد اسلامی، دانشکده علوم اقتصادی و اداری، دانشگاه قم، قم، ایران

3 دانش‌آموخته دکتری اقتصاد بخش عمومی دانشکده مدیریت و اقتصاد، دانشگاه لرستان، خرم آباد، ایران

10.22091/ise.2025.12921.1031

چکیده

هدف مطالعه حاضر بررسی اثر نامتقارن نرخ ارز و نرخ تورم بر شاخص کل بازار سهام است. بدین‌منظور برای بررسی اثر متغیرها بر شاخص کل بازار سهام از مدل خودرگرسیون برداری آستانه‌ای که امکان بررسی تکانه مثبت و منفی متغیرها در مقادیر بالاتر از آستانه و کمتر از آستانه شاخص کل سهام را می‌دهد؛ طی دوره زمانی 1401-1379 به‌صورت فصلی استفاده می‌شود. برای مدل خودرگرسیون برداری آستانه‌ای پنج متغیر شاخص کل سهام، نرخ تورم، نرخ ارز، نقدینگی و شاخص تولید صنعتی در‌نظر گرفته شدند و شاخص کل سهام به‌عنوان متغیر آستانه در‌نظر گرفته شد و مقدار آستانه شاخص سهام 71686 واحد است. نتایج نشان می‌دهد که تکانه تورم اثر نامتقارن در رژیم بالا (مقادیر بیشتر از آستانه) و پایین (مقادیر کمتر از آستانه) بر شاخص کل دارد. تکانه مثبت و منفی نرخ ارز اثر نامتقارن بر بازار سهام در رژیم بالا و پایین را نشان می‌دهد و تکانه مثبت اثر افزایشی و تکانه منفی اثر کاهشی بر شاخص کل سهام دارد. تکانه مثبت و منفی نقدینگی و شاخص تولید صنعتی نیز اثرات نامتقارنی بر بازار سهام در رژیم بالا و پایین نشان می‌دهند. بنابراین، در زمینه سیاست‌گذاری کلان برای رونق بازار سهام، لازم است سیاست‌گذاران به شوک‌های مثبت و منفی متغیرها و صعودی و نزولی بودن بازار سهام توجه کنند.

کلیدواژه‌ها

موضوعات

عنوان مقاله [English]

Examining the Asymmetric Role of Exchange Rates and Inflation in Different Stock Market Regimes: Evidence from the Threshold Model

نویسندگان [English]

  • Mahdieh Vaymandi 1
  • Omidali Adeli 2
  • Masoumeh Motallebi 3
1 Department of Islamic Economics, Faculty of Economic and Administrative Sciences, University of Qom, Qom, Iran
2 Associate Professor, Department of Islamic Economics, Faculty of Economic and Administrative Sciences, University of Qom, Qom, Iran
3 PhD in Public Sector Economics, Faculty of Economics and Management, Lorestan University, Khorramabad, Iran
چکیده [English]

The aim of the present study is to investigate the asymmetric effect of exchange rate and inflation rate on the total stock market index. For this purpose, to investigate the effect of variables on the total stock market index, a threshold vector autoregression model is used, which allows examining the positive and negative momentum of variables at values ​​above and below the threshold of the total stock index; during the period 1379-1401 on a seasonal basis. For the threshold vector autoregression model, five variables were considered: total stock index, inflation rate, exchange rate, liquidity, and industrial production index. The total stock index was considered as the threshold variable, and the threshold value of the stock index was 71,686 units. The results show that the inflation shock has an asymmetric effect in the high (values ​​greater than the threshold) and low (values ​​less than the threshold) regime on the total index. Positive and negative exchange rate shocks show an asymmetric effect on the stock market in the high and low regimes, and positive shocks have an increasing effect and negative shocks have a decreasing effect on the total stock index. Positive and negative shocks to liquidity and the industrial production index also show asymmetric effects on the stock market in the high and low regimes. Therefore, in the context of macro policymaking for the prosperity of the stock market, it is necessary for policymakers to pay attention to positive and negative shocks to variables and the bullish and bearish nature of the stock market.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Exchange rates
  • inflation
  • inflation shocks
  • stock market regimes
  • Markov switching

JEL Classification: E31, F31, C24

مراجع

ابراهیمی، م.، و شکری، ن. (1390). بررسی تأثیر متغیرهای کلان اقتصادی بر قیمت سهام با تأکید بر نقش سیاست پولی. فصلنامه مدلسازی اقتصادی، 5(1)، 23–45.
برقی اسگوئی، م.، و ثقفی کلوانق، ر. (1397). ارزیابی اثرات سرریز ریسک نامتقارن نرخ ارز، قیمت نفت خام و سکه طلا بر بورس اوراق بهادار تهران. فصلنامه نظریه‌های کاربردی اقتصاد، 5(4)، 143–172.
بیات، م.، افشاری، ز.، و توکلیان، ح. (1395). بررسی ارتباط سیاست پولی و شاخص کل قیمت سهام (با در نظر گرفتن اثر ثروت رونق بازار سهام) در چارچوب یک مدل DSGE. فصلنامه مطالعات اقتصادی کاربردی ایران، 5(20)، 33–61.
تقوی، ا.، پهلوانی، م.، زمانیان، غ.، و بشیری، س. (1401). بررسی اثرات نامتقارن سیاست پولی و نوسانات ارز با لحاظ ارزش‌افزوده اقتصادی بر بازده سهام بورس اوراق بهادار تهران: رهیافت NARDL. دو فصلنامه مطالعات و سیاست‌های اقتصادی، 18، 37–60.
حاتم‌راد، س.، حقیقت، ج.، اصغرپور، ح.، و آدرنگی، ب. (1401). ارزیابی عوامل کلان مؤثر بر شاخص قیمت سهام: رویکرد میان‌گیری بیزی. فصلنامه سیاست‌های مالی و اقتصادی، 10(37)، 73–111.
خضرزادگان، ح. (1403). پیوند نامتقارن قیمت سهام و نرخ ارز در ایران: رویکرد خودرگرسیون آستانه گشتاور (MTAR). فصلنامه نظریه‌های کاربردی اقتصاد، 11(3)، 227–252.
دیزجی، م.، و حاجی‌پور، ا. (1401). درآمدهای نفتی، نرخ ارز و سرمایه‌گذاری در بازار سهام ایران: شواهدی از الگوی مارکوف‌سوئیچینگ. دو فصلنامه مطالعات و سیاست‌های اقتصادی، 17، 215–238.
زراعتی، م.، صوفی‌مجیدپور، م.، محمودزاده، م.، و فتح‌آبادی، م. (1403). اثرات نامتقارن و سرایت تکانه‌های ارزی بر بازار سهام ایران. بررسی‌های بازرگانی، 125، 51–72.
صرافی زنجانی، م.، و مهرگان، ن. (1397). اثر نامتقارن ریسک نرخ ارز بر شاخص سهام صنایع صادرات‌محور با استفاده از مدل NARDL. فصلنامه تحقیقات مدل‌سازی اقتصادی، 33، 89–117.
طالبی، ز.، سخنور، م.، و آخوندزاده، ط. (1402). مدل‌سازی عوامل مؤثر بر ساختار سرمایه در شرکت‌های پذیرفته‌شده بورس اوراق بهادار تهران. مدلسازی اقتصادی، 17(62)، 75–94.
عثمانی، ف.، چشمی، ع.، صالح‌نیا، ن.، و احمدی‌شادمهر، م. (1401). اثر متغیر طی زمان تورم بر شاخص صنعت (شواهدی از بازار سهام ایران). پژوهش‌های اقتصاد صنعتی، 6(20)، 27–39.
گل‌ارضی، غ.، و خراسانی، م. (1402). بررسی اثرات متقارن و نامتقارن نرخ ارز و نوسانات آن بر بازده شاخص سهام صنعت دارو با استفاده از مدل‌های خطی و غیرخطی ARDL. پژوهش‌های اقتصادی ایران، 28(96)، 253–300.
گلشن، م.، مزینی، ا.، و نجارزاده، ر. (1401). تأثیر تکانه‌های نرخ ارز بر عملکرد شرکت‌های فعال حوزه انرژی در بورس اوراق بهادار تهران: مطالعه موردی صنایع پتروشیمی و پخش فرآورده‌های نفتی. پژوهش‌های راهبردی بودجه و مالیه، 3(5)، 11–43.
لشکری‌زاده، م.، و احدیان‌پور، پ. د. (1397). نقش محیط‌های تورمی در درجه عبور نرخ ارز بر شاخص قیمت سهام در ایران: رهیافت الگوهای مارکوف–سوئیچینگ. دانش مالی تحلیل اوراق بهادار، 11(38)، 85–100.
مطلبی، م. (1398). تأثیر متغیرهای کلان اقتصادی بر اقتصاد سایه و فرار مالیاتی در ایران: یک رهیافت غیرخطی (رساله دکتری، دانشگاه لرستان).
 
Ahmed, W. M. A. (2019). Asymmetric impact of exchange rate changes on stock returns: Evidence of two de facto regimes. Review of Accounting and Finance, 19(2). https://doi.org/10.1108/RAF-02-2019-0039
Azar, S. (2010). Inflation and stock returns. International Journal of Accounting and Finance, 2(3–4), 254–274.
Bahmani-Oskooee, M., & Saha, S. (2018). On the relation between exchange rates and stock prices: A nonlinear ARDL approach and asymmetry analysis. Journal of Economics and Finance, 42, 112–137. https://doi.org/10.1007/s12197-017-9388-8
Balke, N. S. (2000). Credit and economic activity: Credit regimes and nonlinear propagation of shocks. Review of Economics and Statistics, 82(2), 344–349. https://doi.org/10.1162/rest.2000.82.2.344
Barghi Asgouei, M., & Saghafi Kalvank, R. (2018). Assessment of asymmetric spillover effects of exchange rate risk, crude oil prices, and gold coin prices on the Tehran Stock Exchange. Journal of Applied Economic Theories, 5(4), 143–172. (in Persian)
Bayat, M., Afshari, Z., & Tavakolian, H. (2016). Examining the relationship between monetary policy and the overall stock price index considering the wealth effect of stock market booms within a DSGE framework. Iranian Journal of Applied Economic Studies, 5(20), 33–61. (in Persian)
Budhathoki, P. B., Bhattarai, G., & Dahal, A. K. (2024). The impact of liquidity on common stock returns: Empirical insights from commercial banks in Nepal. Banks and Bank Systems, 19(1), 148–156. https://doi.org/10.21511/bbs.19(1).2024.13
Bulut, E., & Marangoz, C. (2025). Exploring the impact of economic recession indicators on global financial markets: A QVAR analysis. International Review of Financial Analysis, 99, 103966. https://doi.org/10.1016/j.irfa.2025.103966
Chang, B. H., Meo, M. S., Syed, Q. R., & Abro, Z. (2019). Dynamic analysis of the relationship between stock prices and macroeconomic variables. South Asian Journal of Business Studies, 8(3), 229–245.
Chiang, T. C., & Chen, P.-Y. (2023). Inflation risk and stock returns: Evidence from U.S. aggregate and sectoral markets. North American Journal of Economics and Finance, 68, 101986. https://doi.org/10.1016/j.najef.2023.101986
Connolly, R. A., Stivers, C., & Sun, L. (2022). Stock returns and inflation shocks in weaker economic times. Financial Management, 51(3), 827–867. https://doi.org/10.1111/fima.12385
Dang, T. L., & Nguyen, T. M. H. (2020). Liquidity risk and stock performance during the financial crisis. Research in International Business and Finance, 52, 101165. https://doi.org/10.1016/j.ribaf.2019.101165
Demirgüç-Kunt, A., & Maksimovic, V. (1996). Stock market development and financing choices of firms. World Bank Economic Review, 10(2), 341–369.
Dhanamaru, M. (2024). A study on the impact of persistent inflation on stock valuations in the current context. International Journal of Research Publication and Reviews, 5(10), 3601–3607.
Dizaji, M., & Hajipour, A. (2022). Oil revenues, exchange rate, and investment in Iran’s stock market: Evidence from a Markov-switching model. Biannual Journal of Economic Studies and Policies, 17, 215–238. (in Persian)
Dornbusch, R., & Fischer, S. (1980). Exchange rates and the current account. American Economic Review, 70(5), 960–971.
Ebrahimi, M., & Shokri, N. (2011). The impact of macroeconomic variables on stock prices with an emphasis on the role of monetary policy. Economic Modeling Quarterly, 5(1), 23–45. (in Persian)
Erer, D. (2021). The impacts of inflation and inflation uncertainty on sectoral stock market returns: Evidence from Turkey. PressAcademia, 14(1). https://doi.org/10.17261/Pressacademia.2021.1526
Fama, E. F., & French, K. R. (2015). A five-factor asset pricing model. Journal of Financial Economics, 116(1), 1–22. https://doi.org/10.1016/j.jfineco.2014.10.010
Frankel, J. A. (1983). Monetary and portfolio-balance models of exchange rate determination. In J. S. Bhandari & B. H. Putnam (Eds.), Economic interdependence and flexible exchange rates. MIT Press.
Gol-Arzi, G. H., & Khorasani, M. (2023). Symmetric and asymmetric effects of the exchange rate and its volatility on stock returns of the pharmaceutical industry index using linear and nonlinear ARDL models. Iranian Economic Research, 28(96), 253–300. (in Persian)
Golshan, M., Mozayeni, A., & Najjarzadeh, R. (2022). The impact of exchange rate shocks on the performance of energy-sector firms listed on the Tehran Stock Exchange: A case study of petrochemical and petroleum distribution industries. Strategic Research in Budgeting and Public Finance, 3(5), 11–43. (in Persian)
Han, Yufeng and Huang, Zhaodan, The Information Role of Liquidity Shock, Firm Fundamentals, and Long-Term Stock Value (January 18, 2018). Available at SSRN: https://ssrn.com/abstract=3282436 or http://dx.doi.org/10.2139/ssrn.3282436
Hansen, B. E. (1996). Inference when a nuisance parameter is not identified under the null hypothesis. Econometrica, 64, 413–430. https://doi.org/10.2307/2171789
Hatem-Rad, S., Haghighat, J., Asgharpour, H., & Adrangi, B. (2022). Evaluation of macroeconomic factors affecting the stock price index: A Bayesian model averaging approach. Journal of Financial and Economic Policies, 10(37), 73–111. (in Persian)
Khazrazadegan, H. (2024). Asymmetric linkage between stock prices and the exchange rate in Iran: A momentum threshold autoregressive (MTAR) approach. Journal of Applied Economic Theories, 11(3), 227–252. (in Persian)
Lashkarizadeh, M., & Ahadianpour, P. D. (2018). The role of inflationary environments in the degree of exchange rate pass-through to the stock price index in Iran: A Markov-switching approach. Financial Knowledge: Securities Analysis, 11(38), 85–100. (in Persian)
Motalebi, M. (2019). The impact of macroeconomic variables on the shadow economy and tax evasion in Iran: A nonlinear approach (Doctoral dissertation, University of Lorestan). (in Persian)
Nelson, C. R. (1976). Inflation and rates of return on common stocks. Journal of Finance, 31(2), 471–483. https://doi.org/10.1111/j.1540-6261.1976.tb01900.x
Osmani, F., Cheshmi, A., Salehnia, N., & Ahmadi-Shadmehr, M. (2022). The effect of time-varying inflation on the industry index: Evidence from Iran’s stock market. Industrial Economics Research, 6(20), 27–39. (in Persian)
Sarafi Zanjani, M., & Mehrgan, N. (2018). Asymmetric effects of exchange rate risk on stock indices of export-oriented industries using the NARDL model. Journal of Economic Modeling Research, 33, 89–117. (in Persian)
Taghavi, A., Pahlavani, M., Zamanian, G., & Bashiri, S. (2022). Investigating asymmetric effects of monetary policy and exchange rate fluctuations on stock returns of the Tehran Stock Exchange using the economic value added approach: A NARDL approach. Biannual Journal of Economic Studies and Policies, 18, 37–60. (in Persian)
Zeraati, M., Soufi-Majidpour, M., Mahmoudzadeh, M., & Fathabadi, M. (2024). Asymmetric effects and spillover of exchange rate shocks on Iran’s stock market. Commercial Studies Review, 125, 51–72. (in Persian)
 

فایل ها

هم رسانی

ارجاع به این مقاله

آمار